2017, Tomo 2 Interdisiplinaryong Journal Sa Edukasyong . PDF

1m ago
2 Views
0 Downloads
5.85 MB
140 Pages
Transcription

2017, Tomo 2Interdisiplinaryong Journalsa Edukasyong Pangkultura

Talas: Interdisiplinaryong Journal sa Edukasyong Pangkultura2017, Tomo 2Karapatang-ari @ 2017 Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Siningat Philippine Cultural Education ProgramPambansang Komisyon para sa Kultura at mga SiningPhilippine Cultural Education ProgramRoom 5D #633 General Luna Street, Inramuros, MaynilaTelepono: (02) 527-2192, lokal 529Email: [email protected] Institute, Inc.Bulacan Arts Culture and History Institute2nd Floor, Gat Blas Ople BuildingSentro ng Sining at Kultura ng BulacanBulacan Provincial Capitol, ComplexMalolos City, Bulacan 3000The National Commission for Culture and the Arts (NCCA) is the overall coordination and policymaking government body that systematizes and streamlines national efforts in promoting cultureand the arts. The NCCA promotes cultural and artistic development: conserves and promotes thenation’s historical and cultural heritages; ensures the widest dissemination of artistic and culturalproducts among the greatest number across the country; preserves and integrates traditionalculture and its various expressions as dynamic part of the national cultural mainstream; andensures that standards of excellence are pursued in programs and activities. The NCCA administersthe National Endowment Fund for Culture and the Arts (NEFCA).Hindi maaaring kopyahin ang alinmang bahagi ng aklat sa alinmang paraan—grapiko, elektroniko,mekanikal—nang walang nakasulat na pahintulot mula sa mga may hawak ng karapatang-sipi.

5Lupon ng EditorEditorNilalamanPaunang Salita/Joseph “Sonny” Cristobal8Introduksiyon/Galileo S. ZafraJoseph “Sonny” CristobalDirektor, Philippine Cultural Education ProgramPambansang Komisyon para sa Kultura at mga SiningTagapaglathalaJoseph “Sonny” Cristobal, Punong EditorGalileo S. Zafra, Editor ng IsyuAlpha Ruiz, Tagapamahalang EditorVeronica Ginez, Tagadisenyo ng Pabalat at JournalAlpha Ruiz, Program OfficerJennifer Barberan, Information and Documentation OfficerAgnes Villareal, Administrative OfficerJonna Requiestas-Cadiente, Project AssistantSekretaryat ng PCEPHerminia LaudenciaRey Clement MaaliaoBACH StaffAng Talas Journal ay isang refereed journal na dumaraan sa double-blind na proseso ng pagreferee. Ang mga artikulo ay sinuri ng mga editor at referee. May karapatan ang mga editor natanggapin o hindi ang mga materyal na isinumite sa journal.7Mga Saliksik at Malikhaing AkdaI.Kasákit endú Tudtúlan: Danas ng “Sákit” sa Kuwentong isang Maguindanaon para sa “Sariling Pagtatakda”Mary Jane B. Rodriguez-TatelII.Mga Naratibo ng Pakikibaka sa Hacienda San Antonioat Sta. Isabel ng Ilagan, Isabela Laban sa Korporasyong ANCA(1980-1983)Joanne V. ManzanoIII.51Ang Bawat Panayam ay Paaralan ng Pagkatuto:Ang Peministang Paghabi ng Kasaysayanng Kababaihan ng TundoNancy Kimuell-GabrielIV.69Sabungerong Indio, Dayuhang Manonood:Mga Panlipunang Pananaw at Kaisipan sa Pagsasabongat Sabungan mula sa mga Tala ng Dantaon 19Emmanuel Jayson V. BolataV.109Masid, Unawa at Arok sa Ako ng Penitensiyasa Kalayaan, LagunaJeremy Reuel N. dela CruzVII.125Bitak sa Tapayan: Ilang Tala at Tagay hinggilsa Karahasan, Kagandahang-asal atAwit-epikong Kudaman ng PalawanArbeen R. AcuñaVIII.91Si Kapitan Andres Novales at ang KaniyangPag-aalsa Noong 1823Palmo R. IyaVI.13149Idealismo sa Patnubay at Panuto:Pananagisag sa Birtud ng Babae sa AwitPauline Mari Hernando165

67IX.U Z. EliserioX.189En Memoria Cariñosa: Soldado Tenso Conserbado (1898-1976)Amado Anthony G. Mendoza IIIXI.207Kappanimad-On: Ang Adaptibong Kasangkapang Pangwikaat Pagtingin sa Ilang Tala Ukol sa Pagpapayabongng Kaalamang-Bayan sa UP Kolehiyo ng Agham Panlipunanat PilosopiyaVicente C. VillanXIII.211Tabi-tabi Folkloradyo! sa DZUP 1602: Salugpunganng Folklore, Agham Panlipunan at Philippine Studiessa Pangmadlang KomunikasyonCarlos P. Tatel, Jr.XIV.231Pasundayag: Pagpapalitaw ng Kapangyarihang Kulturalsa Kasaysayan at Pilosopiyang PilipinoMa. Theresa T. PayongayongXV.199Mga Tula—Ang Tagapangalaga ng LihamLiham Kay SidoLiham sa Taga-Islang LumisanAllan C. PopaXII.Paunang Salita/Joseph “Sonny” CristobalSa Pagitan ng Agham at Sining:Ang Kaso ng Epektibong Pakikipagkapuwa241Paglusong at Pagsulong sa Wika, Kultura,at Lipunang Filipino sa Sistemang Dihital:Karanasan sa Proyektong eFilipiniana MOOCng UP Open UniversityJayson de Guzman PetrasAng mga ManunulatMay bagong latag na plano ang Philippine Cultural Education Program (PCEP) ng NationalCommission for Culture and the Arts (NCCA) para sa darating na limang taon (2018-2023). Angplanong ito ay hinubog ng mga alalahanin at paghahanda sa kahaharaping hamon ng edukasyongkultural ng NCCA para sa pamayanang Filipino. Ang gawain at katuparan ng PCEP 2018-2023 planay mas malaki pa sa mandato ng NCCA, kaya nangangailangan ito ng suporta mula sa mga ahensiyang pamahalaan, pribadong mga organisasyon at institusyon sa kultura at edukasyon, at sa mgaindibidwal tulad ng guro, mag-aaral, mananaliksik sa sektor ng edukasyon upang mapagtagumpayanito.Ang edukasyong kultural sa konteksto ng Philippine Development Plan 2017-2022 aynakakawing sa AmBisyon 2040 ng Pamahalaang Filipino. Ambisyon nito ang isang bansang angmamamayan ay malaya sa kagutuman at kahirapan, may pantay na pagkakataon, may katarungan, atmay lipunang pinangangasiwaan ng kaayusan at pagkakaisa.Kailangan ding ihanda ang edukasyong kultural sa impact ng Association of SoutheastAsian Nations (ASEAN) Integration sa edukasyong Filipino, gayundin sa mga maaaring epekto ngmga programa at kasunduang tulad ng ASEAN Qualifications Reference Framework (AQRF),ASEAN International Mobility of Students (AIMS) Program, at ASEAN University Network(AUN). Nakapaloob din sa naging paghahanda sa PCEP 2017-2022 ang kapalaran ng wikangpambansa at ng K 12 Basic Education Curriculum.Ang paglalathala ng PCEP sa Talas Journal ay isang tugon sa mga kontekstong nabanggit.Sa pamamagitan ng akademikong lathalaing ito, inaasahang mabibigyan ang mga mambabasa,lalo na yaong nasa larang ng edukasyong pangkultura, ng mga tekstong mapanuri at malikhain namaaaring magsilbing hikayat at hamon para makilahok sa produksiyon ng kaalaman na mahalaga sanagbabagong mga konteksto ng edukasyon, kultura, at lipunang Filipino.Pagbati sa lahat ng mga nag-ambag sa paglalathala ng Talas Journal 2017.JOSEPH “SONNY” CRISTOBAL257DirektorPhilippine Cultural Education ProgramNational Commission for Culture and the Arts275Tomo 2, 2017/ TALAS

89Introduksiyon/Galileo S. ZafraKailangan ng talas sa edukasyong pangkultura. Talas ng ulo. Talas ng isip. Talas hindi lang sametodo ng pagtuturo kundi lalo na, sa laman ng ituturo. Talas hindi lang sa paghahanap ng nilalamanng pagtuturo kundi sa mismong produksiyon ng ituturong kaalaman at karunungan.Sa koleksiyong ito ng Talas Journal, ang ikalawang tomo, napapatampok ang mga saliksikat suri sa iba’t ibang aspekto ng kultura at lipunang Filipino. Makabuluhan ang mga artikulo hindilamang dahil sa inilalahad nitong mga kaalaman, pananaw, idea, kundi maging sa ipinamamalas nitongmga paraan ng pananaliksik at pamantayan ng pagsusuri. Mababasa, kundi ma’y mahihiwatigansa mga artikulo ang mga batayan ng pagpili ng paksa at pagtiyak ng suliranin ng pag-aaral; angpagtukoy ng puwang sa pananaliksik batay sa daloy ng mga naunang pag-aaral; ang pagpapasiyasa pinakaangkop na metodo ng pananaliksik; at ang pagtiyak sa teorya, konsepto, o dalamut nababalangkas ng pag-aaral o magiging salalayan ng pagsusuri—ang lahat ng ito ay pawang hinuhugisng oryentasyong Filipino ng Filipinong mananaliksik, at pangunahing hinuhulma ng Filipinongkonteksto ng kultura, lipunan, at kasaysayan.Sa papel na “Kasákit endú Tudtúlan: Danas ng ‘Sákit’ sa Kuwento ng Isang Maguindanaonpara sa ‘Sariling Pagtatakda’” ni Mary Jane B. Rodriguez-Tatel, itinampok ang tudtúlan (kuwento,sa wikang Maguindanaon) bilang alternatibong pamamaraan ng pananaliksik na nakatuon sa larangna personal—sa kaibuturan ng sarili—ng isang Maguindanaoan. Malay sa limitasyon ng mgadominanteng paradaym, metodolohiya, at pamamaraan ng pananaliksik mula sa labas, bumaling angawtor sa sariling tradisyon ng pananaliksik sa Filipinas, ang mga katutubong pamamaraan (tulad ngpakapa-kapa, pakikipagpalagayang-loob, pakikisama, pakikipagkuwentuhan) na matagal nang nilinangsa larang ng Sikolohiyang Pilipino. Sentral na aspekto sa mga pamamaraang ito ang pagbubuo ng mgaugnayan o pakikipag-ugnayan na maitutumbas sa Pilipinong dalumat ng kapwa at pakikipagkapwa. Sakatapusan ng papel, bukod sa paglalarawan sa sarili ng isang Maguindanaoan na nasa hugpungan ngsamut saring tunggalian, nakapaghain din ang awtor ng ilang muni at kabatiran hinggil sa katangianat bisa ng tudtulan bilang paraan ng paglikha ng kaalaman: kabukasan ng isip ng mananaliksik,pakikipagpalagayang-loob, pagbuo ng pangmatagalang ugnayan, paggamit ng pandama at pagdama,tudtulan bilang kapwa panitikan at kasaysayan, at “bayanihan sa paglikha ng kaalaman.”Sa artikulong “Mga Naratibo ng Pakikibaka sa Hacienda San Antonio at Sta. Isabel ngIlagan, Isabela Laban sa Korporasyong ANCA (1980-1983)” ni Joanne V. Manzano, ang pagkalapng mga naratibo din ng mga karaniwang mamamayan ang pangunahing metodo ng pananaliksik.Tinipon ng awtor ang mga kuwento ng mga magsasaka, at mula rito, hinalaw ang gunita at unawang mga tao tungkol sa mga nangyari sa lupaing kanilang sinasaka at inaagaw ng kroni ng datingpangulong Marcos. Sa pagbuo ng naratibong ito, hindi lamang naisalaysay ang tugon, tindig,tagumpay ng kolektibong pagkilos ng mga magsasaka, kundi nag-aambag din ito sa diskursongpangkasaysayan hinggil sa mga pangyayari sa kanayunan noong dekada 1970 hanggang 1980,panahon ng Batas Militar.Itinatampok naman sa papel na “Ang Bawat Panayam ay Paaralan ng Pagkatuto: AngPeministang Paghabi ng Kasaysayan ng Kababaihan ng Tundo” ni Nancy Kimuell Gabriel angkasaysayang pasalita bilang bagong batis sa pagbuo ng kasaysayan. Hindi tulad ng tradisyonal nahistoryograpiyang nagbibigay-diin sa mga dokumentong nakasulat, ang kasaysayang pasalita ayhigit na nakabatay sa mga panayam, kuwento, kuwentuhan. Ang ganitong metodo ay nagigingTomo 2, 2017/ TALASlalong mahalaga sa pagsisiyasat sa personal at kolektibong buhay ng kababaihang mahihirap dahilang mga salaysay nila ay hindi nagkapuwang sa mga sangguniang nakasulat. Sa may tatlong taongpananaliksik ng awtor sa larang, hindi lamang mga salaysay ng kababaihan ang kaniyang nalikomkundi maging ang mga danas at kabatiran hinggil sa gawaing panlarang at kasaysayang pasalita bilangmga pamamaraan ng pananaliksik. Ambag ang papel na ito sa patuloy na paglinang sa peministangmetodo ng pananaliksik na nakapook sa kultura at lipunang Filipino.Sa artikulong “Ang Sabungerong Indio, Dayuhang Manonood: Mga Panlipunang Pananawat Kaisipan sa Pagsasabong at Sabungan mula sa mga Tala ng Dantaon 19” ni Emmanuel JaysonV. Bolata, imbestigasyon sa artsibo at metodong dokumentaryo naman ang ginamit na mgapamamaraan ng pananaliksik. Paksa ng papel ang kultura ng sabong sa dantaon 19. Pangunahingbatis ng mananaliksik ang primaryang sanggunian—ang 17 tala ng mga paglalakbay na sinulat ng mgadayuhang namalagi sa Filipinas nang may iba’t ibang tagal. Ngunit hindi niya ginamit ang mga talang paglalakbay bilang transparente at di-problematikong dokumentasyon ng iba’t ibang aspekto ngkulturang Filipino, lalo na ng sabong. Sa halip, isinailalim niya ang mga ito sa mapanuring pagbasa na,sa kabila ng mga pagtuligsa sa sabong, humantong sa kabatiran na ang patuloy na pag-iral ng sabongay patunay ng patuloy ring paggigiit ng mga sinakop sa kanilang kultura sa gitna ng kolonyalismo.Mga primarya rin pati na sekundaryang materyal ang sinangguni ni Palmo R. Iya sakaniyang papel na “Si Kapitan Andres Novales at ang Kaniyang Pag-Aalsa Noong 1823.” Angpananaliksik ay nakatuon sa isang creole na nag-alsa noong unang hati ng dantaon 19, gayundinsa pangkasaysayan at panlipunang kontekstong nagluwal ng ganitong pagkilos. Hindi lamang nitoipinakikilala sa Filipinong mambabasa si Novales kundi naglalarawan din sa dinamika ng ugnayan ngmga peninsulares at insulares, ugnayan ng mga Espanyol, mestiso, katutubo, at nagdaragdag din ngkabatiran sa tradisyon ng mga pag-aalsa sa Filipinas kontra sa mga kolonyalistang Espanyol.Sa papel namang “Masid, Unawa at Arok sa Ako ng Penitensiya sa Kalayaan, Laguna” niJeremy Reuel N. dela Cruz, ginamit niyang pamamaraan sa pananaliksik ang mas kilala sa terminongobserbasyon para pag-aralan ang tanghal ng penitensiya sa Kalayaan, Laguna. Tinawag niya angpanimulang metodo ng pagkuha ng datos bilang masid. Maaaring mula sa lente ng isang lubog salarang ng dulaan, nagtuon ang masid ng mananaliksik sa gayak at galaw na nagluwal ng mga tanong.Mula rito, ang masid ay tumungo sa unawa—ang pagtanaw sa penitensiya mula sa pananaw mismong mga penitensiyador. Sa bandang katapusan naman ng pananaliksik, itinampok ang arok bilangprosesong nagpatingkad sa dalumat ng pag-ako ng mga penitensiyador bilang pag-aalay ng sarili.Ang papel na “Bitak sa Tapayan: Ilang Tala at Tagay hinggil sa Karahasan, Kagandahangasal at Awit-epikong Kudaman ng Palawan” ni Arbeen R. Acuña ay gumamit naman ng pagsusuringtekstuwal sa paghimay sa epikong-bayan sa layuning magbigay ng paliwanag hinggil sa ilang aspektong kultura, kaugalian, gawi at asal, at pananaw-mundo ng mga Palawan. Isinentro ang pagsusuri samga kagamitang madalas banggitin sa Kudaman upang mapasok ang mundo at kamalayan ng mgaPalawan sang-ayon sa kanilang pamantayan. Mula sa teksto, gumamit din ng mga sekundaryangsanggunian at komparatibong lapit upang mailugar ang epiko sa salimuot ng kasaysayan at lipunan ngmga Palawan at iba pang kaugnay na pangkat-etniko. Iniluwal nito ang pagbasang tumitinag sa mgadikotomiya halimbawa ng mabuti/masama, marahas/mapayapa, at nagpapaintindi kung paanongmaaaring humantong ang mga Palawan sa pagtatatanggol sa sarili sa pamamagitan ng digma naitinuturing nilang laro.Pagsusuring tekstuwal din ang pangunahing metodong ginamit sa artikulong “Idealismo saPatnubay at Panuto: Pananagisag sa Birtud ng Babae sa Awit” ni Pauline Mari Hernando. Nakatuonang pagbasang kritikal sa awit na Patnubay nang Cabataan o Talinghagang Buhay ni Eliseo at ni

1011Hortensio (1901) na sinulat ni Joaquin Tuason, isa mga pinakaproduktibong tagasalin at manunulatsa Tagalog at Espanyol noong huling bahagi ng kolonyalismong Espanyol hanggang sa unang dekadang kolonyalismong Amerikano. Pinatutunayan ito ng mga aklat niya hinggil sa kabutihang asal, dasal,pagninilay, pagsasanay sa kabanalan, moralidad, at wastong pagkilos. Gamit ang lenteng makauri,pangkasarian, at postkolonyal, naipakita ng pagsusuri na ang awit ni Tuason ay tumalima lamang sapamantayan ng umiiral noong sensura, at kung gayo’y naging tagapamansag ng kung ano ang mabutiat masama, tama at mali, lalo na para sa kababaihan, ayon sa panuntunan ng mga mananakop.Sa papel na “Sa Pagitan ng Agham at Sining: Ang Kaso ng Epektibong Pakikipagkapuwa”ni U Z. Eliserio, inilahad at inusisa naman ng awt

IV. Sabungerong Indio, Dayuhang Manonood: Mga Panlipunang Pananaw at Kaisipan sa Pagsasabong ... maaaring magsilbing hikayat at hamon para makilahok sa produksiyon ng kaalaman na mahalaga sa nagbabagong mga konteksto ng edukasyon, kultura, at lipunang Filipino. Pagbati sa lahat ng mga nag-ambag sa paglalathala ng Talas Journal 2017.